آیین مهر یا میترائیسم

مهر یا میترائیسم ، آیینی رازآمیز بود که بر پایه پرستش ایزد ایرانی، خدای خورشید ، داد ، پیمان و جنگ یعنی میترا  (مهر) در دوران پیش از آیین زرتشت بنیان نهاده شد. این آیین بعدها توسط سربازان رومی دگرگون شده و به سرزمینهای  امپراطوری روم برده شد و در طول سده‌های دوم و سوم پس از میلاد، در تمام نواحی تحت فرمانروایی روم، در سرزمین اصلی اروپا، شمال افریقا و بریتانیا برپا بود. گرچه پس از پذیرفتن آیین مسیحیت توسط امپراطور کنستانتین در اوایل سده چهارم میلادی، این دین رفته رفته محو شد، اما تاثیری به سزا بر ادیانی چون مسیحیت و مانویت بر جای گذاشت و اولین نامی که از مهر برده شده و در متون کهن موجود است تا حدود 3500 سال پیش از میلاد مسیح می رسد.

در زمان حکومت هخامنشی  مهر همپایه اهورامزدا و آناهیتا  بوده‌است. هرودت میگوید مهر از ایزدان به نام ایرانی بوده‌است و به نام او سوگند یاد می‌کردندو شاه ایران تنها در جشن مهرگان مست میشده‌است. دین مهر 8 هزار سال قدمت دارد.

در اروپا هم این آیین از سده نخست میلادی در شاهنشاهی روم همه گیر شد و بنا به روایتی دیگر مدتی پیش از آن به اروپا راه یافت. این دین در سده‌های سوم و چهارم میلادی به اوج خود رسید و بویژه در میان سربازان رومی باورمندان بسیاری داشت. پس از فرمان تئودوس یکم در 391 میلادی که طی آن همه کیش‌ها و آیینهای غیرمسیحی ممنوع اعلام شد آیینهای مهرپرستی نیز در مغرب‌زمین رفته رفته از رواج افتاد. گرچه نمادها و پرستشگاه‌های آن در سراسر اروپا و مفاهیم آیین مسیحی و رفتارهای مسیحیان باقی مانده‌است.

دین شناسان و کارشناسان تاریخ ادیان بر این باورند که میتراییسم و ویژگیهای متعلق به آیین مهر پایه و اساس تولد حضرت عیسی مسیح (ع) شده است . دو عنصر اعتقادی مسیحیان یعنی روز 24 دسامبر که به گمانی زاد روزحضرت عیسی مسیح (ع)دانسته شده و نیز روز یکشنبه که به معنای روز خورشید یا روز میترا می باشد(Sunday) ، به تعبیری از نشانه های بارز و پذیرفتنی میترایی – مسیحی می باشند.در اروپا بسیاری از خدایان محلی را همدم مهر دانسته‌اند و اساطیر محلی را به افسانه مهر پیوند زده‌اند.

منجی در آیین مهر

البته توضیح اضافه ای که اینجا بایستی مطرح شود این است که میترا خود خداوند نبوده بلکه منجی از طرف یزدان خدای پارسایان ( منظور مومنان قوم آریایی بودند که تنها یزدان را خدا میدانستند و با اهریمن یا شیطان در جنگ بودند ) بوده و او را فرستاده تا ظلم را در زمین از بین ببرد .

میترا از دل سنگی در  درون غاری به دنیا میآید. در هنگام تولد تنها یک کلاه بر سر دارد و شمشیر و تیروکمان در دست. برخی زاده شدن مهر از درون سنگ را استعاره از فروغ ناشی از برخورد دو سنگ به هم میدانند. میترا به هنگام تولد کره‌ای در دست دارد و دست دیگرش را بر دایره بروج گرفته‌است.

در روایت مستندتر مهر از پاک بانوی باکره‌ای به نام آناهیتا در دریاچه هامون به دنیا آمد در حالی که آن دو را دریایی از گل نیلوفر در برگرفته بود. فردوسی در شاهنامه میترا را فریدون و آناهیتا را فرانک نامیده است. زرتشتیان معتقد اند که میترا از نژاد زرتشت است .به عقیده آنان تخمه پاک زرتشت در دریاچه هامون پراکنده است و هر هزار سال یکبار بانوی باکره ای که در آن استحمام میکند بار دار شده و اولین آنان میترا بوده است و آخرین آنان منجی آخرالزمان خواهد بود.

در نهایت میترا یا منجی موعود قوم آریایی به آسمان عروج کرده و در زمانی که دوباره آتش جنگ و ظلم در جهان گسترده شود به زمین بر خواهد گشت و مردم را از ظلم ، ستم و اهریمن یا همان شیطان نجات خواهد داد.

پس در باور آیین مهر منجی جزء جدا نشدنی این آیین مطرح میشود و سرچشمه امید و تکامل پیروان این آیین جهانی بوده است

که حتی بعضی ها گفته اند که داستان میترا پیش گویی از داستان عیسی پسر مریم بوده و یا اینکه پیشگویی نه برای او بلکه برای فردی جدای از او بوده .

چرا بایستی به منجی امیدوار بود؟